Het socratisch gesprek,
maar dan met je hele groep
Een socratisch gesprek is een groepsgesprek waarin je niet probeert gelijk te krijgen, maar samen een vraag onderzoekt. Deelnemers stellen hun oordeel uit, vragen door op elkaars redenering en toetsen hun eigen aannames.
Voor veel docenten is het de werkvorm die ze het liefst vaker zouden inzetten. In de praktijk komt het er zelden van. Een goed socratisch gesprek vraagt een kleine groep, veel tijd en een geoefende begeleider. En zelfs als dat allemaal lukt, voeren al snel dezelfde paar studenten de boventoon.
Toch hoef je de vorm niet op te geven. De principes erachter werken namelijk ook met 25, 100 of 800 studenten tegelijk.
De principes achter het socratisch gesprek
Wie de klassieke opzet even loslaat, houdt vier principes over.
- Onderzoeken in plaats van overtuigen. Het doel is beter begrijpen, niet winnen.
- Je oordeel uitstellen. Eerst snappen hoe de ander redeneert, dan pas vinden wat je ervan vindt.
- Doorvragen op de redenering. Niet het standpunt is interessant, maar de aannames en ervaringen eronder.
- Gelijkwaardigheid. Elke stem telt even zwaar, ook die van de student die nooit als eerste praat.
In een kringgesprek staan die principes onder druk. Er kijkt een hele groep mee, dus een mening hardop uitspreken voelt onveilig. Wie snel formuleert, domineert. En de tijd is meestal op voordat het gesprek de diepte in gaat.
Hoe Civinc ruimte maakt voor die principes
Civinc is een gratis dialoogtool voor het hoger onderwijs. Een sessie begint met stellingen, en dat lijkt op het eerste gezicht weinig socratisch. In de opzet erna zit de socratische kern.
Studenten nemen eerst positie in op stellingen rond jouw thema. Vervolgens koppelt Civinc ze anoniem aan een medestudent die er anders in staat, en gaan ze één-op-één in gesprek. De stelling is daarbij geen eindpunt maar een startpunt. Omdat niemand meekijkt en niemand weet wie de ander is, verdwijnt de sociale druk die in een kring zo bepalend is. Wat overblijft is een ongedwongen gesprek waarin twee studenten uitzoeken waar hun verschillen en overeenkomsten zitten.
En omdat iedereen tegelijk in gesprek is, doet niet alleen de voorhoede mee. De hele groep oefent tegelijkertijd met oordeel uitstellen en doorvragen, ook de stille meerderheid, in tientallen tot honderden koppels.
De nabespreking als
klassieke socratische dialoog
Tijdens de sessie zie je live hoe de groep over de stellingen denkt en welke argumenten er leven. Die inzichten zijn het ideale vertrekpunt voor een socratische reflectie met de hele groep. Je hoeft geen casus meer op te halen, die ligt er al.
Met de juiste vragen krijgt de klassieke socratische dialoog alsnog een plek, maar dan gevoed door wat er werkelijk in de groep speelt in plaats van door de drie studenten die altijd hun vinger opsteken.
In een half uur geregeld
Een klassiek socratisch gesprek vraagt al snel een dagdeel. Een Civinc-sessie duurt 20 tot 30 minuten, plus de tijd die jij neemt voor de nabespreking. Je maakt een gratis account aan, kiest stellingen (zelf geformuleerd of uit onze bibliotheek voor jouw vakgebied) en deelt in de les de inlogcode. Meer voorbereiding is er niet.
Veel gestelde vragen
Wat is een socratisch gesprek?
Een socratisch gesprek is een gestructureerd groepsgesprek waarin deelnemers samen een vraag onderzoeken in plaats van elkaar te overtuigen. Ze stellen hun oordeel uit, vragen door op elkaars redenering en toetsen hun eigen aannames. Het doel is beter begrijpen, niet gelijk krijgen.
Wat is het verschil tussen een socratisch gesprek, een discussie en een debat?
In een debat wil je winnen en in een discussie overtuigen. In een socratisch gesprek onderzoek je. Er is geen winnaar en er hoeft geen conclusie te komen, wel een beter begrip van waar meningsverschillen vandaan komen.
Welke vragen stel je in een socratisch gesprek?
Vragen die de redenering blootleggen in plaats van het standpunt. Bijvoorbeeld: wat bedoel je precies met dat woord, kun je een voorbeeld geven, waar ga je dan vanuit, geldt dat altijd, hoe kom je van dat voorbeeld tot die conclusie, en wat zou je van mening doen veranderen?
Hoe lang duurt een socratisch gesprek?
Een klassiek socratisch gesprek duurt al snel 45 tot 90 minuten met een groep van zes tot vijftien deelnemers. Een sessie waarin de principes ervan in duo’s worden toegepast, zoals met Civinc, duurt 20 tot 30 minuten plus de tijd voor de nabespreking.
Kun je een socratisch gesprek voeren met een grote groep?
Niet in de klassieke vorm. Boven ongeveer vijftien deelnemers wordt het gesprek een toneelstuk met publiek. De principes erachter schalen wel: met Civinc voert je hele groep tegelijk in duo’s een onderzoekend gesprek, waarna je plenair reflecteert op de uitkomsten.
Moet je getraind zijn om een socratisch gesprek te begeleiden?
Voor de klassieke vorm helpt ervaring, vooral omdat je je eigen mening buiten de deur moet houden en consequent moet doorvragen. Voor de digitale variant is dat minder kritisch: de gesprekken in duo’s lopen vanzelf, en de uitkomsten geven je een natuurlijk vertrekpunt voor de nabespreking.