Het socratisch gesprek,
maar dan met je hele groep
Een socratisch gesprek is een groepsgesprek waarin je niet probeert gelijk te krijgen, maar samen een vraag onderzoekt. Deelnemers stellen hun oordeel uit, vragen door op elkaars redenering en toetsen hun eigen aannames.
Voor veel docenten is het de werkvorm die ze het liefst vaker zouden inzetten. In de praktijk komt het er zelden van. Een goed socratisch gesprek vraagt een kleine groep, veel tijd en een geoefende begeleider. En zelfs als dat allemaal lukt, voeren al snel dezelfde paar studenten de boventoon.
Toch hoef je de vorm niet op te geven. De principes erachter werken namelijk ook met 25, 100 of 800 studenten tegelijk.
De principes achter het socratisch gesprek
Wie de klassieke opzet even loslaat, houdt vier principes over.
- Onderzoeken in plaats van overtuigen. Het doel is beter begrijpen, niet winnen.
- Je oordeel uitstellen. Eerst snappen hoe de ander redeneert, dan pas vinden wat je ervan vindt.
- Doorvragen op de redenering. Niet het standpunt is interessant, maar de aannames en ervaringen eronder.
- Gelijkwaardigheid. Elke stem telt even zwaar, ook die van de student die nooit als eerste praat.
In een kringgesprek staan die principes onder druk. Er kijkt een hele groep mee, dus een mening hardop uitspreken voelt onveilig. Wie snel formuleert, domineert. En de tijd is meestal op voordat het gesprek de diepte in gaat.
Hoe Civinc ruimte maakt voor die principes
Civinc is een gratis dialoogtool voor het hoger onderwijs. Een sessie begint met stellingen, en dat lijkt op het eerste gezicht weinig socratisch. In de opzet erna zit de socratische kern.
Studenten nemen eerst positie in op stellingen rond jouw thema. Vervolgens koppelt Civinc ze anoniem aan een medestudent die er anders in staat, en gaan ze één-op-één in gesprek. De stelling is daarbij geen eindpunt maar een startpunt. Omdat niemand meekijkt en niemand weet wie de ander is, verdwijnt de sociale druk die in een kring zo bepalend is. Wat overblijft is een ongedwongen gesprek waarin twee studenten uitzoeken waar hun verschillen en overeenkomsten zitten.
En omdat iedereen tegelijk in gesprek is, doet niet alleen de voorhoede mee. De hele groep oefent tegelijkertijd met oordeel uitstellen en doorvragen, ook de stille meerderheid, in tientallen tot honderden koppels.
De nabespreking als
klassieke socratische dialoog
Tijdens de sessie zie je live hoe de groep over de stellingen denkt en welke argumenten er leven. Die inzichten zijn het ideale vertrekpunt voor een socratische reflectie met de hele groep. Je hoeft geen casus meer op te halen, die ligt er al.
Met de juiste vragen krijgt de klassieke socratische dialoog alsnog een plek, maar dan gevoed door wat er werkelijk in de groep speelt in plaats van door de drie studenten die altijd hun vinger opsteken.
- Welk argument van je gesprekspartner begrijp je nu beter dan voor het gesprek?
- Veertig procent van jullie is het oneens met deze stelling. Wat zou iemand die er zo in staat kunnen bedoelen?
- Welke aanname zit er onder de twee kampen die we hier zien?
- Wie is tijdens het gesprek van gedachten veranderd, en waardoor kwam dat?
In een half uur geregeld
Een klassiek socratisch gesprek vraagt al snel een dagdeel. Een Civinc-sessie duurt 20 tot 30 minuten, plus de tijd die jij neemt voor de nabespreking. Je maakt een gratis account aan, kiest stellingen (zelf geformuleerd of uit onze bibliotheek voor jouw vakgebied) en deelt in de les de inlogcode. Meer voorbereiding is er niet.