Goede gesprekken ontstaan zelden vanzelf. Zeker bij anonieme één-op-één chats van een Civinc sessie, waarin deelnemers worden gekoppeld op basis van tegengestelde meningen, staat of valt alles met de kwaliteit van de stellingen.
Bij iedere Civinc sessie beantwoorden deelnemers 6 tot 8 thematische stellingen, waarbij ze reageren op een 5-puntschaal van oneens tot eens. Een goede stelling is geen quizvraag en heeft geen ‘juist’ antwoord, maar is een uitnodiging tot het verkennen van perspectieven. In deze blog leggen we uit hoe je stellingen formuleert die daadwerkelijk tot interessante gesprekken leiden — met ruimte voor nuance, herkenning en verschil.
1️. Begin bij de doelgroep, niet bij de stelling
Een veelgemaakte fout is eerst een slimme of scherpe stelling te bedenken, en pas daarna te bedenken wie hem gaat beantwoorden. Draai dat proces om!
Stel jezelf eerst deze vragen:
- 🤔 Wat houdt deze doelgroep bezig?
- 📌 Welke thema’s raken aan hun dagelijks leven, werk of vakinhoud?
- ⚖️ Waarover verschillen mensen binnen deze groep van mening?
Een stelling werkt alleen als deelnemers zich erin herkennen. Een perfect geformuleerde stelling over een irrelevant onderwerp levert alsnog vlakke gesprekken op.
Tip: denk in termen van spanningsvelden binnen de doelgroep:
- Vrijheid 🆚 veiligheid
- Efficiëntie 🆚 menselijkheid
- Traditie 🆚 vernieuwing
- Individuele keuze 🆚 collectieve verantwoordelijkheid
Voorbeeldstelling
- Matig: “Alle leerlingen vinden technologie interessant.”
- Waarom matig: te algemeen, bijna iedereen zal het met enige nuance beantwoorden; weinig ruimte voor contrasterende meningen.
- Verbeterd: “Technologie is belangrijker voor succes op school dan sociale vaardigheden.” ✅
- Waarom goed: relevant, herkenbaar dilemma, nodigt uit tot verschillende perspectieven.
2️. Zoek contrast en laat nuance ontstaan in het gesprek
Het doel van een stelling is verschil zichtbaar maken, niet mensen in kampen duwen.
Een goede stelling werkt het best als:
- een aanzienlijk deel het ermee eens kan zijn
- een vergelijkbaar deel het ermee oneens kan zijn
- er ruimte blijft voor twijfel en uitleg
Probeer nuance niet in de stelling zelf te stoppen. Woorden als “vaak”, “meestal” of “tot op zekere hoogte” halen de spanning eruit. De nuance hoort thuis in het gesprek dat volgt, niet in de formulering.
Voorbeeldstelling
- Matig: “Organisaties zouden medewerkers soms inspraak moeten geven.”
- Waarom matig: te vaag, “soms” haalt de tegenstelling eruit.
- Verbeterd: “Leidinggevenden moeten vaker besluiten nemen zonder medewerkers te raadplegen.” ✅
- Waarom goed: scherp, nodigt uit tot discussie en legt een duidelijk contrast.
3️. Formuleer helder, beknopt en eenduidig
Omdat stellingen worden beantwoord op een 5-puntsschaal van oneens tot eens, is het cruciaal dat iedereen de stelling op dezelfde manier begrijpt.
Let op:
- ✏️ Eén duidelijke gedachte per stelling
- 🗣️ Eenvoudige, alledaagse taal
- ❌ Geen abstracte containerbegrippen zonder context
Voorbeeldstelling
- Matig: “Onderwijs moet aandacht hebben voor persoonlijke en sociale ontwikkeling naast cognitieve prestaties.”
- Waarom matig: “aandacht hebben voor” en “naast cognitieve prestaties” maakt het vaag en ingewikkeld.
- Verbeterd: “Persoonlijke ontwikkeling is belangrijker dan meetbare prestaties op school.” ✅
- Waarom goed: kort, concreet, duidelijke tegenstelling, gemakkelijk op een schaal te plaatsen.
4️. Vermijd ontkenningen zoals ‘niet’ en ‘nooit’
Woorden als niet, geen en nooit zorgen bij het beantwoorden vaak voor een dubbele ontkenning (“ik ben het niet oneens”), wat verwarrend is en kan leiden tot foutieve interpretaties.
Oplossingen:
1. Gebruik alternatieve woorden zonder ontkenning
Formuleer de stelling positief of actief, zodat deelnemers intuïtief kunnen aangeven waar ze staan.
Voorbeeld:
- Matig: “Studenten mogen niet zelf kiezen welke opdrachten ze maken.”
- Verbeterd: “We moeten afschaffen dat studenten zelf mogen kiezen welke opdrachten ze maken.” ✅
2. Draai de stelling om zonder de kern te verliezen
Benader de stelling van de andere kant, zodat het contrast behouden blijft en de formulering helder wordt.
Voorbeeld:
- Matig: “Studenten zouden nooit hun huiswerk mogen overslaan.”
- Verbeterd: “Studenten moeten altijd hun huiswerk maken.” ✅
- Of: “Het is acceptabel dat studenten hun huiswerk overslaan.” ✅
5️. Zorg voor balans in het geheel van stellingen
💡 Slottip: Denk bij het maken van stellingen niet alleen aan individuele kwaliteit, maar aan het complete pallet.
Als alle stellingen dezelfde richting op wijzen, wekt dat de indruk dat deelnemers een bepaalde kant op worden geduwd.
Een mix van bijvoorbeeld positief en kritisch geformuleerde stellingen, scherp versus subtiel, mensgericht versus resultaatgericht, levert de rijkste gesprekken op.
